How Life Works met Saskia Scheltjens

Op een kille zondagmorgen waagde het team van How Life Works zich voor het eerst buiten. Gewapend met koffiekoeken en opnamemateriaal slopen we een imposant universiteitsgebouw binnen.

Enfin, de waarheid is dat we netjes werden ontvangen door Saskia Scheltjens, het afscheidnemende Hoofd van de Faculteitsbibliotheek Letteren en Wijsbegeerte. We gingen samen op zoek naar een knusse plek tussen de vele duizenden boeken en voerden een warm gesprek over afscheid, de filter bubble van het internet, bibliotheekdating en de rol van een bibliotheek in een wereld waar alles digitaal bestaat. 

Wil je op de hoogte blijven? Volg ons op twitter/facebook/iTunes of schrijf je in op de mailing


'De bibliotheek in een digitale tijd' 

Saskia Scheltjens & Fredo De Smet 

Saskia Scheltjens & Fredo De Smet 

Als kind van een leesgrage moeder sleet ik vele uren in de bibliotheek. Ik ontleende er alles wat te ontlenen viel om nieuwe werelden te ontdekken en te verdwijnen tussen de bladen. Vanaf mijn middelbaar en tijdens mijn studententijd kreeg een bibliotheek een andere invulling: een plaats waar ik kennis bijeen kon sprokkelen om die te verwerken tot nieuwe dragers van informatie. Of minder hoogdravend gezegd: ik verzamelde net voldoende bronnen om een min of meer samenhangende spreekbeurt, paper en tenslotte thesis bijeen te schrijven. 

Ik had er tot het gesprek met Saskia Scheltjens in de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de Universiteit Gent nooit echt bij stilgestaan hoeveel verschillende rollen een bibliotheek opneemt in een leven, maar ook in een maatschappij. Een bastion van kennis, een plek waar die kennis toegankelijk wordt gemaakt, die het potentieel in zich heeft om vervolgens nieuwe kennis ad infinitum bij te blijven maken. Dat en een ontmoetingsplaats voor gelijkgestemden en mensen-op-zoek-naar-die-ene-gelijkgestemde. 

Je zou denken dat het internet de plek van de bibliotheek langzaam aan het overnemen is. Ook ik: na mijn studententijd verdween de bibliotheek naar mijn periferie en de laatste jaren is ze een vage herinnering, een gebouw waar ik wel eens voorbijfiets. Toch? Boeken koop ik zelf wel, papers download ik, muziek stream ik en alle informatie ter wereld is beschikbaar onder mijn vingertoppen, via mijn klavier, op het internet. 

En toch, neen: er is een essentieel verschil.  

Iedere zoekopdracht toont andere resultaten naargelang de persoon die zoekt, iedere newsfeed op Facebook ziet er anders uit,… Online gaat informatie dus door allerlei algoritmes en filters om je vervolgens een gelaagde, gefilterde, bijgewerkte versie van die informatie te tonen, en dat op jouw maat. Meestal ben je je daar niet eens van bewust. En daar wringt het schoentje: we hebben weliswaar filters nodig, enkel zijn die digitale curatoren neutraal noch transparant. Ze zijn in handen van bedrijven met commerciële doeleinden die niet meteen de geestesverruiming van de maatschappij tot doelstelling hebben. We krijgen ook suggesties op basis van wat Het Internet al van ons weet, waardoor we constant bevestigd worden in wat we eigenlijk kennen en weten. Net het omgekeerde van wat een bastion van kennis hoort te zijn. 

Een bibliotheek herbergt een curator van vlees en bloed: de bibliothecaris. De bibliothecaris neemt een rol op zich die meer is dan een veredeld doorgeefluik van een boek of een drager, hij of zij is een curator van kennis. Een bibliothecaris faciliteert zoveel mogelijk mensen om die kennis te vinden en daar wat mee aan te vangen. Ze zijn zelf ook een bron van wijsheid als het op metadata, databeheer, processen en digitalisering aankomt. Daarnaast is een bibliothecaris ook het meest coole beroep dat er bestaat, dixit Saskia.

Ik kan haar geen ongelijk geven. 

TEKST: SOFIE VERHALLE.

Hoeveel boeken staan er nu in die bibliotheek?

Tijdens het beluisteren van de episode kan je wel eens lichtjes in de war raken over het aantal boeken die in de Faculteitsbibliotheek staan. Wij wisten het ook niet echt erg zeker dus vroegen we het Saskia: 

"De bibliotheek zal 700.000 banden in totaal bevatten (banden = fysiek volume. Kan een boek of een tijdschrift zijn). Omdat we bepaalde zaken meerdere keren dienen te verhuizen verplaatsen we tussen 2008 en 2018 bijna 1 miljoen banden. In de open kast collectie in de Rozier komen 420.000 banden. We zijn nu op 2/3e van het hele project."

The filter bubble

De Ted Talk waar Saskia en Fredo naar verwijzen tijdens de aflevering wilden we jullie uiteraard niet onthouden. Eli Pariser over the filter bubble

De Heras Boom

Foto links: © Michiel Hendrickx                                                                               Foto rechts: © Saskia Scheltjens

Foto links: © Michiel Hendrickx                                                                               Foto rechts: © Saskia Scheltjens