Dossier: Het einde van de waarheid

Avatar_waarheid.jpg

Het einde van de waarheid. Met de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten in het achterhoofd is deze plechtigheid actueler dan ooit. Het laatste einde is er een waar we ons moeilijk bij neerleggen. Hoe zorgen we voor de reïncarnatie van de waarheid?

Dinsdag 15 november bent u van harte welkom op de uitvaart


Tim De Gier

Tim De Gier

Tim De Gier

An Goovaerts

An Goovaerts

An Goovaerts

An Goovaerts studeerde economie en wiskunde vooraleer ze haar journalistieke carrière lanceerde bij Trends. In 2011 maakte ze de overstap naar De Morgen waar ze ondertussen de volle twee jaar hoofdredacteur is. Eerst met Lisbeth Imbo aan haar zijde, vandaag zet ze samen met Bart Eeckhout de lijnen uit bij de krant. Of moeten we nieuwsmerk zeggen? Hoe ga je als klassiek nieuwsmedium om met een wereld die stilaan gedomineerd wordt door Facebook en consorten? Dagelijkse kost in de wereld van An.

Als er iemand iets zinnigs kan vertellen over de politiek van het internet, is het Nederlands journalist Tim De Gier wel. Als fellow van de Nieman Foundation for Journalism aan Harvard verdiepte hij zich een jaar lang in het onderwerp. Tim is politicoloog van opleiding, dat verklaart meteen zijn interesse in onderwerpen zoals de Europese crisis, de Occupy en- Indignados bewegingen en de opkomst van nieuw links. Vandaag leent hij zijn pen en ideeën uit aan NRC.


In memoriam: de waarheid

Over welke waarheid hebben we het precies?

Rob Wijnberg schreef in 2014 een essay over waarheid. Hij heeft het over drie periodes in de geschiedenis met elk zijn waarheden: het premoderne, het moderne en het postmoderne tijdperk. En dan volgt de de logische vraag: welk soort waarheid typeert onze tijd? Volgens Rob zitten we in de ‘waarheid als product’-periode en haalt deze sketch van Bill Hicks aan met volgend onderschrift:

Het briljante aan deze sketch is dat het haarfijn laat zien dat ‘waarheid als product’ geen eigen filosofische kern heeft: waar is wat verkoopt, waar een markt voor is. Waarheid als product reduceert alles − van politiek tot informatie tot wetenschap tot onderwijs tot kunst − tot een vorm van behoeftebevrediging zonder onderliggend doel.

De niet te versmaden TED-talk van Eli Pariser

Platformen en meganetwerken als Google en Facebook streven naar het aanpassen van hun diensten (inclusief nieuws en zoekresultaten) aan onze persoonlijke smaak. Handig voor de gebruiker: de platformen helpen je de bomen door het nieuwsbos te zien. Er is zoveel te lezen en te bekijken: hoe beslis je welke waarheid je wel en niet checkt? En handig voor het businessmodel van de platformen zelf: ze kunnen je relevantere reclame laten zien. Win-win, zou je op het eerste gezicht denken. Toch hangt er een gevaarlijk en onbedoeld gevolg aan vast: we komen vast te zitten in een filter bubble  en komen niet meer in contact met informatie die ons wereldbeeld ter discussie stelt of verbreedt.


De Brexit en de waarheid

Voor heel wat Britten en niet-Britten kwam de filter bubble in de vorm van de Brexit uit de lucht vallen. De argumenten waarmee het Leave-kamp burgers probeerde te overtuigen om Groot-Brittannië uit de Europese Unie te stemmen, waren vooral gebaseerd op stoere praat en volksverlakkerij. Toch? Blijkbaar heb je de waarheid niet meer nodig om je gelijk te halen. Lees zeker het stuk ‘How technology disrupted the truth’ uit The Guardian, een van de beste stukken over de relatie tussen journalistiek, sociale media en technologie

Helen Boaden

Helen Boaden

My message is: human judgment matters. Should we apply it more?

De afscheidsrede van Helen Boaden (BBC Radio) is eveneens een must read. Ze is enthousiast over de extra mogelijkheden die technologie heeft gecreëerd voor journalisten. Toch heeft ze een oprechte boodschap.


Trump en de waarheid

Ook de presidentsverkiezingen in de VS wijzen op een inflatie van de waarheid. Het aantal links dat we hier konden delen, leek eindeloos. Actueler dan dit wordt het niet dinsdag.

The Washington Post stelt zich bijvoorbeeld de vraag waar het met de democratie naartoe moet in een “post-waarheid” wereld? Newt Gingrich, die het voor de republikeinen ook graag had opgenomen tegen Hillary Clinton is niet bepaald de juiste persoon om die vraag te beantwoorden (zie de video hieronder). Ook Macedonië zouden we niet aanraden als reisbestemming als je op zoek bent naar feiten.  

Hadden journalisten het einde van de waarheid niet moeten zien aankomen? Hadden ze er iets aan kunnen doen? Jay Rosen schrijft in dit stuk dat er in 2004 al tekenen aan de wand waren:

The aide said that guys like me were “in what we call the reality-based community,” which he defined as people who “believe that solutions emerge from your judicious study of discernible reality.” I nodded and murmured something about enlightenment principles and empiricism. He cut me off. “That’s not the way the world really works anymore,” he continued. “We’re an empire now, and when we act, we create our own reality. And while you’re studying that reality — judiciously, as you will — we’ll act again, creating other new realities, which you can study too, and that’s how things will sort out. We’re history’s actors… and you, all of you, will be left to just study what we do.”


Facebook en de waarheid

Tot slot stellen velen de vraag of het Facebook-algoritme een gevaar is voor de democratie. De New Yorker is bijvoorbeeld heel duidelijk: ‘Donald Trump won because of Facebook’. Mark Zuckerberg blijft erbij dat zijn netwerk vooral mensen wil verbinden. De hoaxes op Facebook hebben van Trump geen president gemaakt. Je kan het hem zelf horen zeggen in de eerste 20 minuten van dit filmpje of het stuk van The Guardian lezen.

Het is en blijft de vraag of je Mark en de zijnen voor een deel verantwoordelijk mag stellen. Thomas Baekdal vindt duidelijk van niet. Dit stuk publiceerde hij nadat Facebook de foto van het napalmmeisje in Vietnam verwijderde uit een Facebookpost van de Noorse krant Aftenposten.

Facebook is like Coca Cola. It's main focus is to be the happiness factory for the whole family. Or maybe another way to think about Facebook is to compare it to Disney. And it's because of this focus that it has become such a massive success. They are very clearly saying that it's a channel for 'positive social engagement - focused on family and friends first'.

Geïnspireerd door dit dossier? Vragen, een theorie of opmerkingen die je aan ons panel wil voorleggen of wil je samen met ons ingetogen de reïncarnatie van de waarheid vieren? Schrijf je via onderstaande link in en kom op dinsdag 15 november naar Gouvernement Gent: