Technologie brengt ons dichter bij elkaar. Maar wat dan?

Mei 2013: Guy Van Sande, sinds mensenheugenis een van de sterkhouders van de VTM‐serie ‘Zone Stad’, krijgt te horen dat zijn personage niet zal terugkeren in het volgende seizoen. Zijn fans zijn in shock, en slaan keihard terug: ze richten een Facebook‐pagina op.

Zo’n 24 uur later heeft die pagina al 28.000 likes, later zal dat oplopen tot 63.000. Misnoegde fans putten hieruit voldoende vertrouwen om een “massale protestactie” te organiseren voor het VTM-gebouw in Vilvoorde. Het is een zaterdag, het is mooi weer, maar tienduizenden ‘Zone Stad’-kijkers besluiten dat hun favoriete acteur het ook wel zonder hen zal redden. Er komen uiteindelijk een schamele twintig betogers opdagen. “In het werkelijke leven is een Facebook like blijkbaar niet veel waard”, besluiten ze achteraf.


Moderne schandpalen


Zes maanden later: Justine Sacco, verantwoordelijk voor corporate communications bij IAC (het bedrijf achter onder andere Ask.fm, Tinder en Vimeo) maakt een grapje op Twitter terwijl ze in Londen op het vliegtuig naar Kaapstad stapt:

Nog tijdens Sacco’s vlucht begint de tweet een eigen leven te leiden, met massa’s verontwaardigde reacties tot gevolg. Zodra ze landt, beseft de Amerikaanse dat haar leven nooit meer hetzelfde zal zijn. Ze wordt belachelijk gemaakt op sociale netwerken, verliest haar job en wordt zelfs fysiek bedreigd. Allemaal door één smaakloze, flauwe grap. Op Twitter.

Dichter bij huis en heel recent maakte professor Willem Elias, decaan aan de VUB, aan den lijve mee hoe nefast een misplaatste opmerking op Facebook kan zijn. Ook hem kost het zijn job. In de media worden sociale netwerken prompt “moderne schandpalen” genoemd, en worden Facebook-gebruikers en Twitteraars omschreven als bloeddorstige beulen die elke faux-pas meteen afstraffen.

Vreemd genoeg onderkent iedereen plots de kracht van sociale media als dit soort dingen gebeuren, terwijl het op andere momenten achteloos wordt afgedaan als “ijdel gezwets van mensen die geen leven hebben”. Zo werkt het dus niet, mensen, het is het een of het ander. Wat er op sociale netwerken gezegd en gedeeld wordt, heeft écht belang. De banden die je er hebt – zelfs met wildvreemden – kunnen écht wel hecht en intens zijn.

 

Een vleugje warmte


Dat kan mooie dingen opleveren. Neem de tweets met hashtag #wijoverdrijvenniet die vorige maand op indrukwekkende wijze blootlegden hoe veel vrouwen en meisjes te maken krijgen met compleet ontoelaatbaar seksistisch gedrag. Meer dan 4.000 tweets met die hashtag zijn er gedeeld – voor velen onder ons een eye opener van jewelste, voor anderen een flink hart onder de riem. Ook virtuele solidariteit kan deugd doen.

Ontdekken dat je plots niet de enige fan bent van dat obscure radioprogramma of die sciencefictionschrijver, dat je niet de enige tegenstander bent van die populaire politieke partij, en evenmin de enige die een hekel heeft aan die populaire tv-figuur: het levert soms net dat vleugje warmte op dat je nodig om de dag niet met een rothumeur af sluiten (wat heel ongezond is, naar het schijnt).

 

Slurpen op het plein


Facebook is voor de meesten onder ons gewoon een virtuele afspiegeling van onze kennissenkring. Geen getrouwe afspiegeling, dat niet. Vrienden die we zelden of nooit fysiek ontmoeten, maar online wel heel actief zijn, krijgen er een grotere rol dan in de werkelijkheid. (In de werkelijkheid? Zijn Facebook-relaties dan fictief? Misschien spreken we beter van een digitale en een analoge werkelijkheid, niet?)

botellon.jpg

Maar ook daarmee kun je soms een hele groep vreemden samen krijgen. In juni 2009 vond op het Sint-Pietersplein in Gent de eerste Vlaamse botellon plaats: een bijeenkomst op een openbare plaats waarbij iedereen gewoon iets te drinken meebrengt. Er is geen agenda, geen animatie, alleen maar gezellig drinkende mensen. Het evenement werd kort tevoren via Facebook aangekondigd, met een pagina die in totaal zowat 1.400 likes scoorde. Maar kijk: op de avond zelf zaten er effectief ook zoveel jongelui wijntjes en pintjes te slurpen op het plein.

 

Digitale togetherness


Sociale media brengen mensen dichter bij elkaar, laten we het daar alvast over eens zijn. Maar wanneer leidt die togetherness tot hartverwarmende solidariteit, en wanneer wordt het een volkstribunaal? Wanneer slaagt een Facebookpagina erin om een massa op de been te krijgen, en wanneer blijken al die likes niets waard als het erop aan komt?
Om maar te zeggen: in de tweede talk van GentM 2015 hebben we het over digitale togetherness. Het internet verbindt ons, maar wat zijn we wetmatigheden van online communities? Hoe standvastig zijn digitale communities? Waar zijn wij toe in staat als we ons online verenigen? Onze gasten die avond zijn Hakim Zemni en Tom De Ruyck. Ons publiek, dat bent u. Als u komt opdagen, natuurlijk.


— Door Frank De Graeve (@fdgraeve)